برای بهبود تجربه کاربری در داشبوردها، طراحی Empty State و Error State باید سه کار را انجام دهد: وضعیت را دقیق و بدون ابهام توضیح دهد، اقدام بعدی قابل انجام ارائه کند و چیدمان را پایدار نگه دارد. اگر این سه اصل را در سطح کارت، ویجت و صفحه رعایت کنید، نرخ خطا پایین می‌آید، کاربر سریع‌تر به نتیجه می‌رسد و حس کنترل از دست نمی‌رود.

چرا وضعیت‌های خالی و خطا در داشبورد حیاتی‌اند؟

زیرا داشبوردها دائما بین حالت‌های «داده ندارد»، «فیلتر اشتباه است»، «مجوز ناکافی»، «آفلاین» و «خطای سرور» جابه‌جا می‌شوند. اگر این وضعیت‌ها روشن، قابل بازیابی و همراه با اقدام باشند، کاربر مسیرش را گم نمی‌کند و با حداقل اصطکاک به هدف می‌رسد.

شناخت دقیق وضعیت‌ها پیش از طراحی

اول تشخیص بدهید با کدام وضعیت طرفید؛ متن، آیکون و CTA باید متناسب با علت باشد، نه صرفا «چیزی پیدا نشد». جدول زیر رایج‌ترین وضعیت‌ها و اقدام مناسب هر کدام را جمع‌بندی می‌کند.

وضعیتچه زمانی رخ می‌دهدپیام نمونه کوتاهاقدام پیشنهادی
بدون داده اولیه (اولین ورود)کاربر هنوز منبع داده را متصل نکرده استهنوز داده‌ای نداریددکمه «اتصال منبع داده» + لینک راهنما
جستجو/فیلتر بدون نتیجهشرایط جستجو خیلی محدود استنتیجه‌ای مطابق فیلترها یافت نشد«پاک کردن فیلترها» + «گسترش بازه زمانی»
عدم دسترسی/مجوزحساب کاربری نقش کافی نداردشما مجوز مشاهده این بخش را ندارید«درخواست دسترسی» یا اطلاع به مدیر
آفلاین/خطای شبکهاتصال اینترنت قطع شده یا پاسخ نیامدهاتصال برقرار نیست«تلاش مجدد» + نشانگر وضعیت شبکه
خطای سرور (5xx)مشکل سمت سرور یا سرویس خارجیمشکلی سمت سرور رخ داد«تلاش مجدد» + کانال گزارش مشکل
نشست/احراز هویت منقضیتوکن اعتبار نداردنشست شما منقضی شده است«ورود مجدد» با حفظ مسیر کاربر

طراحی Empty State موثر در داشبورد

Empty State خوب کوتاه، هدفمند و عمل‌محور است.

  • تیتر شفاف: وضعیت را نام ببرید؛ مثلا «این نمودار هنوز داده‌ای ندارد».
  • متن کمکی: اگر علت قابل حدس است، یک جمله اضافه کنید: «برای شروع، گوگل آنالیتیکس را متصل کنید».
  • یک اقدام اصلی: CTA تنها و واضح مثل «اتصال منبع»، «ایجاد اولین رکورد»، «درون‌ریزی فایل».
  • حفظ زمینه: فیلترها، بازه زمانی و منوی اقدام را حذف نکنید؛ کاربر باید بداند کجا ایستاده است.
  • ایلوستریشن سبک یا آیکون: از گرافیک سبک برای تاکید استفاده کنید، نه برای پر کردن فضا.

نمونه متن‌های کوتاه قابل استفاده

  • لیست مخاطبان: «هنوز مخاطبی اضافه نشده است — دکمه “افزودن مخاطب” را بزنید یا فایل CSV درون‌ریزی کنید.»
  • نمودار ترافیک: «برای نمایش ترافیک، منبع داده را متصل کنید. این کار کمتر از ۲ دقیقه زمان می‌برد.»
  • گزارش سفارشی: «گزارشی تعریف نشده — از الگوی آماده شروع کنید.»

Empty State به عنوان آنبوردینگ

به جای توضیح طولانی در جای دیگر، قدم بعدی را همان جا بدهید. یک الگوی ساده سه مرحله‌ای در صفحه خالی بهترین آغاز است:

  1. تعریف سریع هدف: «برای دیدن فروش روزانه…»
  2. قدم‌های کوتاه با وضعیت هر قدم: «اتصال فروشگاه»، «انتخاب ارز»، «تایید ایمیل».
  3. CTA واحد: «شروع اتصال» یا «تکمیل راه‌اندازی».

نکته: اگر چند اقدام ممکن است (مثلا «درون‌ریزی فایل» یا «اتصال API»)، آن‌ها را به ترتیب پیشنهادی و با برچسب راهنما ارائه کنید تا بار تصمیم‌گیری زیاد نشود.

طراحی Error State و بازیابی

Error State باید سه چیز را بگوید: چه شد، چرا احتمالا شد، چه کار کنم. از سرزنش کاربر و متن‌های مبهم بپرهیزید.

  • اعتبارسنجی فرم (سطح فیلد): پیام نزدیک فیلد با راهنمای قابل اجرا؛ مثلا «ایمیل معتبر نیست — نمونه: name@example.com».
  • خطای کارت/ویجت: پیام درون همان کارت با «تلاش مجدد»؛ چیدمان کارت حفظ شود.
  • خطای صفحه: پیام برجسته با توضیح کوتاه و «بازآوری»؛ لینک گزارش مشکل اختیاری.
  • خطای سراسری گذرا: اعلان کوتاه (toast) غیرمسدودکننده؛ برای خطاهای دائمی از دیالوگ استفاده نکنید مگر تصمیم کاربر لازم است.

الگوهای بازیابی پیشنهادی

  • آفلاین: نشانگر وضعیت + «تلاش خودکار هنگام اتصال» + «تلاش دستی».
  • ۵xx: «تلاش مجدد» با backoff و پیام احترام‌آمیز؛ اگر تکرار شد، مسیر جایگزین مانند «دانلود گزارش آفلاین».
  • احراز هویت منقضی: دیالوگ «ورود مجدد» که پس از ورود، کاربر را به همان صفحه برگرداند.
  • مجوز ناکافی: CTA برای درخواست دسترسی یا راهنمای نقش‌ها؛ جزئیات حساس را نمایش ندهید.

الگوهای بصری و چیدمان در داشبورد

  • پایداری چیدمان: کارت‌ها را در حالت خالی فرو نریزید؛ عنوان، فیلتر کارت و منوی سه‌نقطه‌ای را نگه دارید.
  • نمودار بدون داده: محور و راهنمایی حداقلی نشان دهید + متن مرکزی «داده‌ای برای این بازه وجود ندارد» + CTA تغییر بازه.
  • اسکلت بارگذاری (skeleton) در برابر Empty: skeleton برای «در حال بارگذاری» است، نه «خالی بودن». پس از بارگذاری، اگر داده‌ای نبود، Empty State نشان دهید.
  • سلسله‌مراتب پیام: آیکون 24-48px، تیتر 16-18px، متن کمکی 12-14px، یک CTA پررنگ.
  • کنتراست و دسترس‌پذیری: رنگ خطا با کنتراست کافی؛ برای خطاهای پویا از نقش ARIA مناسب (alert) استفاده کنید تا خواننده‌های صفحه متوجه شوند.

چک لیست اجرایی

Empty State

  • آیا علت خالی بودن مشخص است؟
  • آیا دقیقا یک اقدام اصلی پیشنهاد شده است؟
  • آیا فیلترها و زمینه حفظ شده‌اند؟
  • آیا تصویر یا آیکون سبک و غیرمزاحم است؟
  • آیا پیام برای اولین‌بار و دفعات بعدی قابل شخصی‌سازی است؟

Error State

  • آیا سطح نمایش خطا درست انتخاب شده است (فیلد/کارت/صفحه/سراسری)؟
  • آیا پیام سرزنش‌آمیز نیست و اقدام مشخص ارائه می‌کند؟
  • آیا «تلاش مجدد» رفتار شفاف و بازخورد قابل مشاهده دارد؟
  • آیا خطای تکرارشونده لاگ و ردیابی می‌شود؟
  • آیا در حالت آفلاین مسیر جایگزین دارید؟

سناریوهای کوتاه و قابل تصور

نمودار تحلیل ترافیک

بازه ۳۰ روز انتخاب شده اما تازه راه‌اندازی کرده‌اید. پیام: «برای این بازه داده‌ای ثبت نشده — بازه را به ۷ روز اخیر تغییر دهید یا منبع داده را بررسی کنید.» CTA: «تغییر بازه به ۷ روز» + «بررسی اتصال».

فهرست سرنخ‌های فروش (CRM)

لیست خالی است. پیام: «هنوز سرنخی ثبت نشده — از اینجا اولین سرنخ را اضافه کنید یا فایل CSV درون‌ریزی کنید.» CTA اصلی: «افزودن سرنخ»؛ لینک ثانویه: «درون‌ریزی CSV».

نتیجه جستجو بدون تطابق

پیام: «با فیلترهای فعلی نتیجه‌ای نداریم.» اقدام: «پاک کردن فیلترها» + «گسترش برچسب‌ها»؛ فیلترهای اعمال‌شده را Chips قابل حذف نشان دهید.

مجوز ناکافی برای گزارش مالی

پیام: «برای مشاهده گزارش مالی به نقش مالی نیاز دارید.» اقدام: «درخواست دسترسی» با توضیح کوتاه درباره بازه زمانی انتظار.

آفلاین در اپ دسکتاپ

نوار وضعیت: «آفلاین — تغییرات شما ذخیره شد، با اتصال همگام می‌شود.» اقدام: «تلاش همگام‌سازی» و لینک به تنظیمات شبکه.

اندازه‌گیری و بررسی نتیجه

برای اطمینان از موثر بودن طراحی، چند شاخص ساده را پایش کنید:

  • نرخ کلیک CTA در Empty State (آیا کاربر قدم اول را برمی‌دارد؟)
  • نرخ بازیابی موفق پس از خطا (چه تعداد تلاش مجدد به نتیجه می‌رسد؟)
  • کاهش ارسال تیکت‌های مرتبط با «چرا چیزی نمی‌بینم؟»
  • زمان رسیدن کاربر جدید به اولین اقدام کلیدی پس از مشاهده صفحه خالی

این رویدادها را به‌صورت تحلیلی ثبت کنید تا بتوانید متن، جایگاه CTA و الگوهای بصری را براساس شواهد بهینه کنید.

خطاهای رایج در طراحی این وضعیت‌ها

  • استفاده از متن‌های مبهم مانند «خطایی رخ داد» بدون اقدام مشخص.
  • نمایش شوخی یا طنز در خطاهای حساس (مالی/امنیتی) که اعتماد را تضعیف می‌کند.
  • پنهان کردن فیلترها یا بستن کارت در حالت خالی که جهت‌یابی را سخت می‌کند.
  • چند CTA برابر که کاربر را دودل می‌کند.
  • جایگزین کردن Empty با Skeleton بعد از بارگذاری؛ این دو کارکرد متفاوت دارند.

گام بعدی چیست؟

یک موجودی از همه کارت‌ها و صفحه‌های داشبورد بگیرید و برای هر کدام حالت‌های «بارگذاری، خالی، بدون نتیجه، بدون دسترسی، خطای شبکه و خطای سرور» را تعریف کنید. سپس برای هر حالت، پیام کوتاه، اقدام اصلی و الگوی بصری ثابت تعیین کنید. با همین کار ساده، تجربه داشبورد شما قابل پیش‌بینی، محترمانه و نتیجه‌محور می‌شود.