اگر در حال یادگیری پایتون هستی و نمی‌دانی چه زمانی باید از لیست استفاده کنی و چه زمانی دیکشنری، باید بدانی تفاوت List و Dict در پایتون دقیقا در نحوه ذخیره و دسترسی به داده‌ها مشخص می‌شود. لیست برای نگهداری داده‌های مرتب و ترتیبی استفاده می‌شود اما دیکشنری برای نگهداری داده‌های کلید و مقدار کاربرد دارد. انتخاب اشتباه بین این دو ساختار می‌تواند سرعت برنامه را کاهش دهد یا کد را پیچیده کند. بنابراین شناخت تفاوت List و Dict در پایتون کمک می‌کند ساختار داده مناسب را برای هر مسئله انتخاب کنی و کد بهتری بنویسی.

List در پایتون چیست؟

List یکی از پرکاربردترین ساختارهای داده در پایتون است. در این ساختار می‌توانی چندین مقدار را در یک مجموعه نگهداری کنی. این مقادیر می توانند از نوع‌های مختلف باشند مثل عدد، رشته یا حتی یک لیست دیگر. داده ها در لیست به صورت ترتیبی ذخیره می‌شوند و هر عنصر یک اندیس مشخص دارد. با استفاده از این اندیس می توانی به داده مورد نظر دسترسی پیدا کنی یا آن را تغییر دهی.

مثال از List

scores = [18, 20, 15, 17]
print(scores[0])  
scores.append(19)
print(scores)

ویژگی‌های مهم List

لیست‌ها مرتب هستند. یعنی ترتیب ورود داده ها حفظ می‌شود. این ساختار قابل تغییر است و می توانی عناصر را اضافه یا حذف کنی. همچنین می‌توانی مقدار یک عنصر را تغییر دهی. لیست ها امکان تکرار داده را هم دارند. این ویژگی ها باعث می‌شوند برای نگهداری داده‌های پشت سر هم گزینه مناسبی باشند.

کاربرد List در برنامه نویسی

فرض کن می‌خواهی لیست نمرات دانشجویان را ذخیره کنی. ترتیب نمرات اهمیت دارد و هر مقدار باید در جای مشخصی قرار گیرد. در این شرایط استفاده از لیست منطقی است. یا اگر بخواهی یک مجموعه از محصولات را به ترتیب ذخیره کنی، باز هم لیست انتخاب مناسب‌تری است.

مثال کاربردی

products = ["laptop", "mouse", "keyboard"]
products[1] = "monitor"
print(products)

Dict در پایتون چیست؟

Dict یا دیکشنری ساختاری است که داده‌ها را به صورت کلید و مقدار ذخیره می‌کند. در این ساختار هر مقدار با یک کلید مشخص تعریف می‌شود. به جای استفاده از اندیس عددی، می‌توانی با استفاده از کلید به داده دسترسی پیدا کنی. این روش دسترسی باعث می‌شود سرعت جستجو در بسیاری از موارد افزایش یابد.

مثال از Dict

user = {
    "name": "Ali",
    "age": 25,
    "email": "ali@test.com"
}
print(user["name"])

ویژگی‌های مهم Dict

در دیکشنری هر کلید باید یکتا باشد. یعنی نمی توانی یک کلید را دوبار تعریف کنی. اما مقدارها می توانند تکراری باشند. همچنین ترتیب عناصر در نسخه‌های جدید پایتون حفظ می‌شود. این ساختار نیز قابل تغییر است و می توانی کلید یا مقدار جدید اضافه کنی یا مقدار قبلی را تغییر دهی.

کاربرد Dict در برنامه نویسی

فرض کن می‌خواهی اطلاعات یک کاربر مثل نام، سن و ایمیل را ذخیره کنی. در اینجا استفاده از لیست مناسب نیست چون داده‌ها با هم مرتبط هستند. اما دیکشنری به تو اجازه می‌دهد هر مقدار را با یک کلید مشخص ذخیره کنی. مثلا نام با کلید name و سن با کلید age ذخیره می شود. این روش خوانایی کد را افزایش می‌دهد.

مثال کاربردی

user["age"] = 26
user["city"] = "Tehran"
print(user)

تفاوت اصلی List و Dict در ساختار داده

در لیست داده‌ها به صورت ترتیبی و با اندیس ذخیره می‌شوند. اما در دیکشنری داده ها به صورت کلید و مقدار نگهداری می شوند. لیست زمانی مناسب است که ترتیب داده‌ها مهم باشد. اما دیکشنری زمانی کاربرد دارد که بخواهی هر داده را با یک شناسه خاص مدیریت کنی. این تفاوت List و Dict در پایتون تعیین می‌کند کدام ساختار برای مسئله تو بهتر است.

تفاوت در سرعت دسترسی

در بسیاری از موارد دسترسی به داده در دیکشنری سریع‌تر است چون جستجو بر اساس کلید انجام می‌شود. اما در لیست اگر بخواهی یک مقدار خاص را پیدا کنی، باید کل عناصر را بررسی کنی. این موضوع در برنامه های بزرگ اهمیت زیادی دارد و انتخاب درست ساختار می تواند عملکرد برنامه را بهتر کند.

مثال دسترسی

print(scores[2])     
print(user["email"])

تفاوت در مصرف حافظه

دیکشنری معمولا حافظه بیشتری نسبت به لیست مصرف می‌کند چون علاوه بر مقدار، کلید هم ذخیره می‌شود. اگر فقط نیاز به ذخیره داده‌های ساده داشته باشی، لیست گزینه سبک‌تری است. اما اگر نیاز به ارتباط بین داده‌ها داری، مصرف بیشتر حافظه در دیکشنری منطقی است.

چه زمانی از List استفاده کنیم؟

وقتی داده ها ترتیب مشخص دارند
وقتی فقط نیاز به نگهداری مقادیر داریم
وقتی می خواهیم عناصر تکراری داشته باشیم
وقتی دسترسی بر اساس موقعیت انجام می شود

چه زمانی از Dict استفاده کنیم؟

وقتی داده‌ها به هم مرتبط هستند
وقتی نیاز به دسترسی سریع بر اساس کلید داریم
وقتی خوانایی کد اهمیت دارد
وقتی می خواهیم ساختار داده واضح تر باشد

انتخاب ساختار داده مناسب

انتخاب درست بین این دو ساختار به نوع مسئله بستگی دارد. اگر داده‌ها مستقل هستند و فقط ترتیب اهمیت دارد، لیست مناسب است. اگر داده‌ها وابسته هستند و نیاز به شناسه دارند، دیکشنری گزینه بهتری است. شناخت تفاوت List و Dict در پایتون باعث می‌شود بتوانی بهترین تصمیم را بگیری و کد کارآمدتری بنویسی.

جمع بندی

لیست و دیکشنری هر دو از مهم‌ترین ساختارهای داده در پایتون هستند اما کاربردهای متفاوتی دارند. لیست برای داده های ترتیبی مناسب است و دیکشنری برای داده‌های کلید و مقدار. درک تفاوت List و Dict در پایتون به تو کمک می‌کند ساختار مناسب را انتخاب کنی و برنامه ای سریع تر و خواناتر داشته باشی.